FAMILIEWAPEN(S) PEIJPERS

-fecit Aad Looije 2001-

In 1960 liet mijn oom H.G. Peijpers (1903-1981) door juwelier Degenaar te 's-Gravenhage onderzoek verrichten naar het familiewapen Peijpers.

Hem werd een familiewapen Peijpers geleverd, dat werd aangetroffen in de verzameling van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap te Amsterdam. Er bleek een lakafdruk in collectie, waarvan de omschrijving luidde: 3 orgelpijpen -paalsgewijs- en als helmteken één orgelpijp tussen een vlucht. Een afbeelding ervan was in 1912 in "De Nederlandsche Leeuw" afgedrukt. (Bijlage, nr.7).

Juwelier Degenaar gaf aan, dat er geen kleuren bekend waren. De lakafdruk had geen arceringen. Vermoed werd, dat het schild zilver was. Arcering van de orgelpijpen zou vervorming van die voorwerpen in de lak hebben betekend. Gekozen werd voor blauwe orgelpijpen, omdat dat heraldisch verantwoord was.

De gekleurde afbeeldingen, geleverd door Degenaar, zijn echter: in blauw drie zilveren orgelpijpen ! De pijpen zijn 2,1 geplaatst, in plaats van paalsgewijs naast elkaar. Ook werden de orgelpijpen iets anders getekend dan die in 1912.

Vermeld dient nog te worden, dat door Degenaar geen genealogisch onderzoek werd verricht.

Eind 1987 kwam -in een gesprek met een familielid- een/het familiewapen ter sprake. Ik herinnerde mij "het familiewapen in fotolijstje op de schoorsteen bij oom Herman". Dit werd de aanleiding tot genealogisch onderzoek en daardoor werden verwaterde familierelaties hersteld en niet bestaande gecreëerd.

Bij mijn start in 1988, trof ik bij het Centraal Bureau voor Genealogie een dossier van Mr. W. de Vries. Daarin aantekeningen over Peijpers' in het begin van de 18-de eeuw. Relatief snel kon ik mijn stamreeks aansluiten op de gegevens uit genoemd dossier. De daarin genoemde (broers) Matthias en Wilhelmus Peijpers, predikanten, waren actief in Noord-Brabant. Ze waren echter geboren in Orsoy (D) nabij Duisburg.

10 jaar onderzoek heeft geresulteerd in een "vracht" Peijpers' die tot dezelfde familie behoren. Deze familie heeft -zeker vanaf circa 1700- vrij consequent de "eij"-spelling gevoerd. Vele andere P(e)ijpers' zijn deels gegroepeerd en nagetrokken, maar blijken niet aan te sluiten. Eén familie is na de invoering van de Burgerlijke Stand ook met de "eij"-spelling doorgegaan. Het betreft een familie met oorsprong in de Achterhoek, die met name in en rond 's-Gravenhage verbleef en verblijft.

Uiteraard is "bij vlagen" aandacht besteed aan het familiewapen. Er werden in diverse verzamelingen wel wat aantekeningen en afbeeldingen gevonden. De bronnen "Steenkamp / Damstra en Musschart" werden aangeboord.

Opvallend is het verschillend geplaatst zijn van de orgelpijpen (paalsgewijs naast elkaar en 2,1), alsmede de omschrijving van de orgelpijpen. Hoewel er aardig wat schrijvers en schrijfsters als Peijpers door het leven gingen en gaan, lijkt me dat 3 schrijfpennen, c.q. 3 ridderlansen aan de fantasie en/of het gezichtsvermogen van de verzamelaars toe te schrijven zijn.

Slechts in één bron is melding gemaakt van kleuren. "Damstra" leverde 3 rode schrijfpennen, met de punt naar beneden (2,1) in zilver. Dit wapen behoorde aan Johannes Peijpers (1714-1773), kapitein-luitenant der artillerie. Zijn broer Theodorus Petrus Peijpers (1704-1784), drossaard Raad van State en geweldige provoost van den Hove, zegelde met de paalsgewijze -naast elkaar- uitvoering (de middelste orgelpijp iets groter), waarvan geen kleuren bekend zijn.

De vader van deze mannen, ds. Matthias Peijpers (1672-1721), was predikant in Son en Breugel in de periode 1705-1715. Van die tijd zijn geen doop-, trouw- en begraafregisters meer. Wel was het een periode waarin hij kinderen kreeg. Via andere bronnen zijn er 4 getraceerd, waaronder Johannes.

In 1744 is er te Hilvarenbeek gezegeld met een wapen als dat van hiervoor genoemde Johannes. Daarvan zijn evenmin kleuren bekend. Kolonel Graswinckel omschreef de orgelpijpen als ridderlansen. Echter, hij vermeldde ene P.J. Peijpers als zegelaar. Vooralsnog een grote onbekende !

Als gezegd werd de -eij-spelling - consequent gebruikt door de Peijpers' zelf. Uiteraard zijn in allerlei bronnen vele spelvarianten aangetroffen. Zoveel mogelijk worden varianten in het onderzoek meegenomen. Zeer wel mogelijk echter, zijn takken van deze familie Peijpers toch met een variant door het leven gegaan. Die zullen normaliter dan vóór 1700 pas aansluiten.

Toeval en/of geluk kan elke genealoog gebruiken. Door contact met een Duitse familie Peiper werd ik verwezen naar een dame in Zwitserland, afstammelinge van een Duitse familie Peipers. Deze dame stuurde mij afdrukken van -handgeschreven- schema's Peipers. Bovenaan het eerste blad, preikte een familiewapen met ... 3 orgelpijpen ! Deze zijn als een blokje, dus aaneengesloten geplaatst. Het helmteken bestaat uit de 3 orgelpijpen tussen een vlucht.

De schema's stammen uit een "Chronik Peipers" die werd vervaardigd door Dr. H.W. Peipers (1741-1814). Na zijn dood heeft een zoon de schema's nog wel wat bijgehouden, maar kennelijk is dat niet "blijvend" gebeurd. De "Chronik" zelf zou in een museum te Keulen zijn ondergebracht. In de familie zijn wel gegevens daaruit in omloop, maar niemand heeft mijn vragen beantwoord ten aanzien van wapenkleuren en in welk museum de originele "Chronik" is. Overigens wordt in de publikaties over de familie Hoesch veel vermeld uit de "Chronik". Aletta Hoesch was de moeder van Dr. H.W. Peipers.

Eén persoon die voorkomt in de Peipers-schema's, bleek dezelfde die bij mij te boek stond als Matthias Peijpers. Zijn vrouw was doopgetuige bij "mijn" Peijpers (1667) te Orsoy. Matthias (weduwnaar) hertrouwde aldaar in 1675.

Op grond van vernoemingen is het niet erg aannemelijk, dat deze Matthias een broer was van (de) Johannes Peijpers, die bij de doop van één zijner kinderen Matthias' vrouw als getuige had. Mogelijk was Matthias een neef.

Nazaten van deze Peipers' is verteld, dat hun voorouders oorspronkelijk uit Holland stammen en dat de naam "vroeger" met een ij werd geschreven. Ooit is contact gezocht met Dr. H.F.A. Peijpers (1854-1904) te Amsterdam. Deze reageerde negatief op verwantschap. (Deutsche Geschlechter Buch, deel 178).

Vooralsnog zijn de families Peijpers en Peipers niet aaneen gesmeed. Ook is niet duidelijk welke wapenvariant en in welke kleuren, de meest oorspronkelijke is. In de familie Peijpers is de variant "zilveren orgelpijpen (2,1) in blauw" de meest gebruikte. Zelf ben ik nog op zoek naar de oudst te vinden variant en naar de "sluitende schakel(s)" tussen de beide families.

De bron "Heraldica Curiosa, Vogts Verlag Papiermühle S.A./ Archiv für Stamm- und Wappenkunde" heb ik nog niet kunnen ontdekken.

Verder onderzoek in de archieven te Brühl en Düsseldorf staat op m'n verlanglijstje.

Rijswijk, 28 november 1998.

Beja S. Peijpers.

terug naar genealogie